Capra Dossier

Normalisering Ambtenarenrecht

Capra dossiers

Normalisering en integriteit

De overheid is een werkgever met een bijzonder karakter. Integriteit staat dan ook hoog op de agenda bij overheidswerkgevers. Een enkele integriteitsschending van een individuele ambtenaar kan het vertrouwen van burgers in de overheid ernstig aantasten. Daarom zal ook in de genormaliseerde situatie de integriteit van de overheid en de overheidswerknemers in wet- en regelgeving gewaarborgd dienen te zijn.
Normalisering en integriteit
De overheid is een werkgever met een bijzonder karakter. Dat heeft onder andere te maken met het feit dat de overheid als enige bevoegd is geweld te gebruiken, de vrijheden van burgers te beperken en hen te verplichten belasting te betalen. Het feit dat burgers zich niet kunnen onttrekken aan de uitoefening van deze bevoegdheden zorgt ervoor dat aan de werknemers bij de overheid strenge eisen worden gesteld ten aanzien van hun integriteit.

Integriteit staat dan ook hoog op de agenda bij overheidswerkgevers. Dat zal niet anders worden als het wetsvoorstel Normalisering rechtspositie ambtenaren door de Eerste Kamer wordt aangenomen. Een enkele integriteitsschending van een individuele ambtenaar kan immers de geloofwaardigheid van de overheid dusdanig schenden, dat het vertrouwen van burgers in de overheid ernstig wordt aangetast. Daarom zal ook in de genormaliseerde situatie de integriteit van de overheid en de overheidswerknemers in wet- en regelgeving gewaarborgd dienen te zijn.

Ambtenarenwet

Als de normalisering van de ambtelijke rechtspositie doorgang vindt, betekent dat niet het einde van de Ambtenarenwet. Deze wordt namelijk gehandhaafd, maar wel slechts voor die onderdelen van de ambtelijke status die nauw verbonden zijn met het bijzondere karakter van het werken bij de overheid en daarmee uitstijgen boven de onderwerpen die tot het arbeidsvoorwaardenoverleg behoren. Eén van die onderwerpen betreft de ambtelijke integriteit. Daarnaast blijven onder meer de bepalingen omtrent vertrouwensfuncties en de beperking van grondrechten in de Ambtenarenwet staan. Als gevolg van de normalisering wordt de Ambtenarenwet dus een stuk overzichtelijker dan nu het geval is.
 
De huidige bepalingen omtrent integriteit zullen in de nieuwe Ambtenarenwet nauwelijks worden gewijzigd. Dit betekent voor overheidswerkgevers dat zij een integriteitsbeleid dienen te voeren dat gericht is op het bevorderen van goed ambtelijk handelen. Tevens moeten overheidswerkgevers ervoor zorgen dat het integriteitsbeleid een vast onderdeel uitmaakt van het personeelsbeleid. In ieder geval moet het onderwerp integriteit in functioneringsgesprekken en werkoverleggen aan de orde worden gesteld. Daarnaast dient het integriteitsbewustzijn van het personeel gestimuleerd te worden door het aanbieden van scholing en vorming. Ook wordt van overheidswerkgevers verwacht, dat zij zorgen voor de totstandkoming van een gedragscode voor goed ambtelijk handelen.  

De nieuwe ambtelijke status

De indieners van het wetsvoorstel noemen een sterk ontwikkeld democratisch en rechtsstatelijk bewustzijn als kerncompetenties van de ambtenaar. Samen met de bepalingen omtrent integriteit en de beperking van grondrechten en vertrouwensfuncties, zijn dit de elementen van wat in de toekomst kan worden aangeduid als ‘ambtelijke status’. De indieners zien de verplicht af te leggen ambtseed of belofte als het hart van deze nieuwe ambtelijke status.

Tuchtrecht

Indien sprake is van een ambtelijke integriteitsschending, dan wordt dit aangemerkt als plichtsverzuim. Hoe dit in de toekomst gesanctioneerd kan worden, is vooralsnog onduidelijk. In de genormaliseerde situatie zullen namelijk de huidige sectorale rechtspositieregelingen komen te vervallen, waardoor ook het daarin geregelde ambtelijk tuchtrecht niet langer van toepassing is. Welke disciplinaire straffen in de toekomst onder gelding van het civiele arbeidsrecht nog kunnen worden opgelegd aan ambtenaren die plichtsverzuim hebben gepleegd, zal onderwerp van gesprek zijn aan de verschillende cao-tafels.  
Top