Ambtenaren die vóór 1950 zijn geboren maken nog aanspraak op de overgangsregeling FPU. Deze 59-plussers zien op hun pensioenoverzicht dat het voor hen het meest voordelig is om niet per de eerste dag van de maand na het bereiken van de leeftijd van 65 jaar met pensioen te gaan, maar om kort voor de AOW-leeftijd, bijvoorbeeld op de eerste dag van de maand voor het bereiken van de leeftijd van 65 jaar, te stoppen door met FPU te gaan. Op die manier profiteert de ambtenaar maximaal van het zogeheten Vendrik-effect.

Het Vendrik-effect is het gevolg van de acceptatie van het amendement van kamerlid Vendrik en anderen dat, kort gezegd, inhield dat later met FPU gaan meer dan voorheen diende te leiden tot een hogere FPU (tot een maximum van 100% van de laatstgenoten bezoldiging) en waarbij niet-genoten FPU actuarieel herrekend zou worden naar een hoger ouderdomspensioen. Om te kunnen spreken van niet-genoten FPU is het echter nodig dat er ook sprake is van wel-genoten FPU, vandaar de noodzaak om in ieder geval ooit van de FPU gebruik gemaakt te hebben. Eenvoudiger gezegd: door het Vendrik-effect wordt het niet-genoten FPU-geld in de pot van het ouderdomspensioen gestort.

Door acceptatie van het amendement Vendrik werd de prikkel om langer door te werken veel sterker, maar een opmerkelijk effect is dat als er helemaal geen gebruik gemaakt wordt van de FPU, het Vendrik-effect niet aanwezig is. Met andere woorden, langer doorwerken wordt beloond, maar nóg langer doorwerken wordt niet beloond. Althans, je mist de voordelen van het Vendrik-effect. De pensioenopbouw loopt bij doorwerken natuurlijk gewoon door en hetzelfde geldt voor het inkomen.

Rechters gaan uiterlijk bij het bereiken van de 70-jarige leeftijd met pensioen. Nu achtte een groep rechters zich benadeeld omdat voor hen het Vendrik-effect niet geldt, althans als zij doorwerken na het bereiken van de 65-jarige leeftijd. Dit was voor hen reden om zich tot hun werkgever, de Minister van Justitie, te wenden met het verzoek om een besluit te nemen waardoor zij de positieve effecten van het amendement Vendrik ook bij doorwerken na het bereiken van de leeftijd van 64 jaar en 11 maanden zouden ondervinden.

In zijn uitspraak van 6 augustus 2009 (vindplaatswww.rechtspraak.nlLJN: BJ4702) heeft de meervoudige kamer van de Rechtbank Haarlem het beroep van de rechters, althans van een van hen, tegen de weigering van de Minister van Justitie om ten aanzien van hen een dergelijk besluit nemen, ongegrond geacht.

De Rechtbank achtte de afwijzing van de aanvraag van de rechter geen besluit als bedoeld in artikel 1:3 lid 1 Algemene wet bestuursrecht (Awb), omdat de minister noch ten aanzien van deze individuele rechter noch ten aanzien van de groep waar deze rechter onderdeel van uitmaakte rechtspositionele bevoegdheden had.

Verder merkte de Rechtbank op dat het verzoek van de rechter mogelijk kon worden aangemerkt als een verzoek tot het vaststellen van een algemeen verbindend voorschrift. Tegen de weigering een algemeen verbindend voorschrift vast te stellen staat op grond van artikel 8:2, aanhef en onder a, Awb echter geen beroep open.

Verder bevestigde de Rechtbank het standpunt van de minister dat aanspraken op de pensioenen van overheidswerknemers neergelegd worden in een overeenkomst naar burgerlijk recht en dat de minister dus niet bevoegd was eenzijdig aanspraken bij vervroegd uittreden en met betrekking tot pensioen vast te stellen.

De uitspraak is niet alleen relevant voor rechters, maar voor iedereen die de mogelijkheid heeft om na de 65^ste verjaardag door te werken. Denk bijvoorbeeld aan burgemeesters, en vanaf 24 september 2009 in feite iedere rijksambtenaar, omdat verzoeken om door te werken na de 65^ste verjaardag niet meer geweigerd kunnen worden vanwege 'zwaarwegend dienstbelang'.

De keuze om al dan niet door te werken zal afhankelijk zijn van een groot aantal aspecten, waaronder financiële aspecten. Daarover zal ABP u allicht nadere informatie kunnen verstrekken.

Het is niet bekend of tegen de uitspraak van de Rechtbank Haarlem hoger beroep is ingesteld bij de Centrale Raad van Beroep. Capra houdt u op de hoogte als er relevante ontwikkelingen zijn.