In Capra Concreet van oktober 2009 werd in een artikel dat ging over de financiële gevolgen van doorwerken na 65 jaar aandacht besteed aan een uitspraak van de rechtbank Haarlem van 6 augustus 2009 (LJN: BJ4702), waarin de rechtbank het beroep van een rechter, althans een zogeheten staatsraad, tegen de beslissing van de Minister van Binnenlandse Zaken om haar niet te laten profiteren van het zogeheten Vendrik-effect aanmerkte als ongegrond.
Een staatsraad is een lid van de Raad van State, en aangezien een staatsraad niet onder de definities van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren valt, dient een staatsraad als hij of zij het niet eens is met een rechtspositionele beslissing de gebruikelijke weg te volgen van beroep bij de rechtbank en vervolgens de Centrale Raad van Beroep.
Voor rechterlijke ambtenaren in de zin van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren geldt dat zij niet eerst beroep kunnen instellen bij een rechtbank. Op grond van artikel 47, lid 1 van deze wet kunnen zij tegen een besluit of andere handeling van een bestuursorgaan waarbij zij als rechterlijk ambtenaar of een rechterlijk ambtenaar in opleiding belanghebbende zijn, beroep instellen bij de Centrale Raad van Beroep.
De betreffende staatsraad had dus beroep ingesteld bij de rechtbank Haarlem tegen de beslissing om haar niet in aanmerking te brengen voor het Vendrik-effect. Parallel liep een procedure bij de Centrale Raad van Beroep van een flinke groep rechters die wel onder de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren valt tegen een soortgelijke beslissing. Op 3 december 2009 heeft de Centrale Raad van Beroep uitspraak in die kwesties gedaan (LJN: BK4789).
Net als de rechtbank Haarlem, oordeelt de Centrale Raad van Beroep dat geen bezwaar en beroep mogelijk is tegen de weigering van de Minister van Binnenlandse Zaken om een algemeen verbindend voorschrift te treffen en ook dat geen rechtsmiddel aangewend kan worden tegen de weigering om een privaatrechtelijke rechtshandeling te verrichten. Daar kwamen de verzoeken van de rechters namelijk op neer: inwilliging van hun verzoeken zou betekenen dat de minister of een speciale regeling moest treffen, of de privaatrechtelijke pensioenovereenkomsten moest aanpassen.
De Centrale Raad van Beroep komt dus tot een gelijke conclusie als de rechtbank Haarlem. Toch zit er een verschil tussen de beide uitspraken. De Centrale Raad van Beroep is namelijk van mening dat de Minister van Justitie, als werkgever van de rechters, in de verzoeken zoals collectief ingediend, tevens individuele verzoeken diende te zien van ieder van hen om financiële compensatie van (gesteld) nadeel als gevolg van het amendement Vendrik. De Centrale Raad van Beroep vindt dat de Minister van Justitie alsnog op die individuele verzoeken een beslissing moet nemen en gaat er vanuit dat de Minister van Binnenlandse Zaken daartoe het bezwaarschrift zal doorzenden aan zijn collega van Justitie, respectievelijk de betrokken gerechtsbesturen.
Dezerzijds is niet bekend of de staatsraad uit de Haarlemmer uitspraak hoger beroep heeft ingesteld tegen de uitspraak. Indien dat het geval is, ziet het er voor haar somber uit. Voor wat betreft de kans dat de Centrale Raad van Beroep in het geval van de Staatsraad zal overwegen dat ook haar verzoek aangemerkt dient te worden als een individueel verzoek om een tegemoetkoming, is van belang dat de Wet rechtspositie raad van state niet een soortgelijke bepaling kent als artikel 46, lid 1 van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren, waarin de mogelijkheid tot het treffen van een individuele regeling of het toekennen van een individuele tegemoetkoming wordt geregeld.
In de eerdere Capra Concreet merkte ik op dat het effect van het amendement Vendrik is, in grote lijnen, dat niet-genoten FPU in de ouderdomspensioenpot gestopt wordt. Het gevolg hiervan is dat een ambtenaar die met de leeftijd van 64 jaar en 11 maanden stopt met werken een aanmerkelijk hoog ouderdomspensioen geniet. De bedoeling van dit amendement was om langer doorwerken aantrekkelijker te maken en in de praktijk blijkt dat ook zo te werken, op die laatste maand voor het bereiken van de leeftijd van 65 jaar na. Dat van die laatste maand is een vreemd effect, want een maand langer doorwerken tot 65 jaar werd “bestraft” in vergelijking met tot doorwerken tot 64 jaar en 11 maanden. Daarvan zou echter nog gezegd kunnen worden dat het een kniesoor is die daarop let.
Per eind september 2009 ligt dat voor de rijksambtenaar echter anders nu deze ambtenaar na zijn 65ste standaard mag doorwerken. Hiermee wordt de positie van de rijksambtenaar in vergaande mate vergelijkbaar met die van staatraden, andere rechterlijke ambtenaren en bijvoorbeeld burgemeesters, en komt het moment van 64 jaar en 11 maanden min of meer in het luchtledige te hangen. Ten opzichte van een pensioendatum die (veel) later ligt dan de 65ste verjaardag, gaat van het Vendrik-effect juist een impuls uit om (veel) eerder te stoppen. Onder deze omstandigheden is het mijns inziens maar de vraag of het Vendrik-amendement nog wel een lang leven beschoren is nu het voor de grote categorie rijksambtenaren een effect zal gaan hebben dat naar mijn idee nooit bedoeld kan zijn.
